Yaz sıcakları geride kalırken eylül, bahçesi olan herkes için işlerin yoğunlaştığı bir aydır. Bir yandan yazlık sebzelerin son hasadı yapılır, bir yandan da kışlık ürünlerin ekimi başlar. Toprak henüz yazın sıcaklığını taşırken hava serinlemeye başladığı için, bu ay birçok bitki için köklenmek adına gerçekten elverişli bir dönem sunar. Peki eylülde tam olarak neler ekilir, hangi sebzeler, tohumlar ve ağaçlar bu ay toprakla buluşturulmalı? Bölgesel farkları da hesaba katarak anlatalım.
Eylül Ayında Neler Ekilir?
Genel olarak eylül, ekim yapmak için uygun bir aydır. Toprağın yaz boyunca ısınmış olması, hava sıcaklıklarının düşmeye başlamasıyla birlikte köklenme açısından iyi bir denge yaratır. Bu yüzden özellikle soğanlı bitkiler, kök sebzeler, yapraklı sebzeler ve bazı meyve fidanları eylülde ekilmeye elverişlidir.
Ama her şey eylülde ekilebilir demek değil bu. Ayın ilk haftaları hâlâ sıcak geçebildiğinden, soğuk sevmeyen bazı tohumlar zor çimlenebilir; ayın sonlarına doğru ise ani sıcaklık düşüşleri genç fideleri strese sokabilir. Bu yüzden ekimi, bulunduğunuz bölgenin ilk don tarihine göre planlamak en doğrusu.
Bölgesel farklar da işin cabası: İç Anadolu ve Doğu Anadolu gibi soğuk bölgelerde don riski erken başladığı için ekimi eylülün ilk yarısında tamamlamak gerekir. Ege ve Akdeniz’de ise ekim ayına kadar bekleme lüksünüz var. Karadeniz’de nem oranı yüksek olduğundan, mantar hastalıklarına karşı toprağın iyi drene olmasına dikkat etmelisiniz.
Eylül Ayında Hangi Sebzeler Ekilir?
Eylül, kışlık ve sonbaharlık sebzeler için yılın en verimli dönemlerinden biri. Bu ayda ekilen sebzelerin çoğu serin havayı sever, hatta düşük sıcaklıklarda daha iyi gelişir.
Marul, roka ve tere gibi yapraklı sebzeler eylülde ekildiğinde birkaç hafta içinde hasat edilebilir. Tere özellikle hızlı yetişen türlerden biri; ekim zamanına ve doğru ekim derinliğine dikkat ederseniz kısa sürede sofranıza gelir. Tere tohumu ne zaman ekilir? yazımızda bu detayları bulabilirsiniz. Ispanak da yapraklı sebzeler grubuna giriyor ve soğuğa oldukça dayanıklı; hafif donlarda bile zarar görmeden büyümeye devam edebiliyor.
Pazı, lahana, brokoli ve karnabahar ise eylülde ekilip sonbaharın sonuna doğru hasat edilen türler. Bu sebzeler serin havada hem daha lezzetli hem de daha gevrek oluyor.
Havuç, pancar, turp ve şalgam gibi kök sebzeler de eylül ekimine uygun. Toprak altında gelişen bu sebzeleri kış boyunca ihtiyaç duydukça topraktan çıkarıp taze olarak tüketebilirsiniz. Havuç ekiminde zamanlama biraz daha hassas olduğu için, havuç ne zaman ekilir? yazımıza göz atmanızı öneririz.
Sarımsak da eylülün önemli ekimlerinden biri. Sonbaharda dikilen sarımsak kış boyunca köklenir, ilkbaharda hızla sürgün verir ve yaz başında hasada hazır hale gelir. Kışlık yeşil soğan için de eylül uygun bir dönem; kısa gün soğanları genellikle 10 Eylül–10 Ekim aralığında ekiliyor.
Meyveler tarafında çilek de eylülde değerlendirilebilir; ancak tohumdan değil, fide veya köklü bitki şeklinde dikilir. Özellikle ılıman bölgelerde eylül, çilek fidelerini toprağa yerleştirmek için uygun dönemlerden biridir.
Eylül Ayında Bahçeye Ne Ekilir?
Bahçesi olanlar için eylül sadece sebze değil, çiçek açısından da değerlendirilmesi gereken bir ay. Lale, sümbül, nergis ve krokus gibi soğanlı çiçekler bu ay toprağa dikilir; kış boyunca dinlenip ilkbaharda çiçek açarlar. Çiğdem de benzer şekilde eylülde dikilebilen soğanlı çiçeklerden; bazı türleri ilkbaharda, bazı türleri ise doğrudan sonbaharda çiçek açar, bu yüzden aldığınız soğanın türüne dikkat etmekte fayda var.
Menekşe ve hercai menekşe, serin havayı seven ve eylülde fide olarak dikilebilen çiçekler arasında. İklime bağlı olarak sonbahar boyunca, ılıman bölgelerde kış aylarında bile çiçek açmaya devam edebiliyorlar.
Kasımpatı sonbaharda bahçelere renk katan güzel bir bitki, ama burada bir ayrıntıyı atlamamak lazım: genellikle tohumdan değil, hazır fide olarak dikilir. Tohumdan ekerseniz sonbahar çiçeklenmesine yetişmeyebilir. Doğru dikim zamanını ve fide seçimini Kasımpatı ne zaman dikilir? yazımızda detaylı anlattık; bakım tarafında merak ettikleriniz için de Kasımpatı çiçeği bakımı yazımıza bakabilirsiniz.
Ekim dışında bakım da eylülün işi. Yaz boyunca uzayan sarmaşıklar bu ay budanıp kontrol altına alınabilir, ortancaların solmuş çiçek sapları temizlenebilir, güllere hafif bir düzeltme budaması yapılabilir. Detaylı bilgi için gül ne zaman budanır? yazımızı okuyabilirsiniz. Ekime başlamadan önce toprağı yabani otlardan temizlemek ve organik gübreyle desteklemek, hem sebzelerin hem çiçeklerin daha sağlıklı kök salmasına yardımcı olur.
Eylül Ayında Hangi Tohumlar Ekilir?
Doğrudan toprağa tohum ekimi söz konusu olduğunda eylül, çoğunlukla kışlık sebze ve baharat tohumlarının dönemi. Rezene, maydanoz ve dereotu gibi baharat bitkilerinin tohumları eylülde toprağa verilir, kış boyunca taze olarak kullanılabilir. Sarımsak da diş halinde ekilen bir tohum sayılır; eylülde toprağa verildiğinde kış boyunca köklenip ilkbaharda sürgün verir.
Taze tüketim için yetiştirilen “güz fasulyesi” sıcak ve ılıman bölgelerde eylülün ilk yarısında ekilebiliyor; fasulye dona karşı dayanıksız olduğundan, don riski erken başlayan İç Anadolu ve Doğu Anadolu gibi bölgelerde bu ekim önerilmez. Bezelyenin esas ekim dönemi ilkbahar olsa da bazı kışlık çeşitleri ılıman bölgelerde eylül-ekim aylarında ekilebiliyor; bölgenizin kış şartlarını göz önünde bulundurarak karar vermeniz en sağlıklısı.
Buğday ve arpa gibi kışlık tahılların tohum ekimi genellikle eylül sonu ile ekim ayı arasına yayılır, tarla sürülüp ekime hazır hale getirildikten sonra yapılır. Haşhaş ve bakla tohumları da benzer bir takvimde toprağa verilir.
Eylül Ayında Hangi Ağaçlar Dikilir?
Eylül, meyve fidanları için de uygun bir dikim zamanı. Toprağın hâlâ sıcak olması, fidanın kışa girmeden önce güçlü bir kök sistemi kurmasına yardımcı olur. Bu dönemde elma, armut, ayva, erik ve nar fidanları dikilebilir. Ayva soğuğa dayanıklı yapısıyla eylül dikimine iyi tepki verirken, nar güneşli ve iyi drene olan toprakları sevdiği için dikim yerini seçerken buna dikkat etmek gerekir.
Kışın yapraklarını dökmeyen çam gibi ibreli ağaçlar da eylülde dikilebilir; kökleri toprağa uyum sağlaması için zaman bulur ve kışı daha rahat atlatır.
Ağaç dikiminde en önemli nokta, her türün soğuğa dayanıklılığının farklı olduğunu bilmek. Defne ve orman gülü gibi donlara hassas bazı yaprak dökmeyen türlerde eylül yerine ilkbahar dikimini tercih etmelisiniz, çünkü bu bitkiler kök sistemlerini geliştirmek için tüm bir bahçe mevsimine ihtiyaç duyar. Türe göre değişen dikim detayları için ağaç dikim zamanı yazımıza göz atabilirsiniz.
Genel kural şu: dona dayanıklı ağaç ve çalılar, toprak donmadığı sürece eylül sonundan ilkbahara kadar dikilebilir. Soğuk bölgelerde dikimden sonra kökleri malçlayarak korumak, ani don olaylarına karşı fidanı güvence altına alır.
Eylül dışındaki ayların ekim takvimini de merak ediyorsanız, hangi ayda ne ekilir? yazımızdan yıl boyunca hangi sebze, çiçek ve ağacın ne zaman ekildiğini kontrol edebilirsiniz.
