Ispanak, vitamin ve minerallerle dolu bir sebzedir. Kendi bahçenizde yetiştirmesi de kolay, ama bir şartı var: zamanında ekmeniz gerekiyor. Ispanak serin havayı seven bir bitki. Ispanak ekimini geç yapıp havalar ısınırsa bitki yaprak vermek yerine hızla sapa kalkıp çiçeklenir, yaprakları da acılaşır. Ispanağı çok erken ekerseniz de soğuk toprakta tohum geç çıkar, ekim boşa gidebilir. Biz bu yazıda ıspanağın hangi ayda, hangi toprak sıcaklığında ve hangi bölgede ekileceğini tek tek anlattık.
Ispanak Ne Zaman Ekilir?
Ispanak, ilkbaharda Şubat sonu ile Nisan arasında, sonbaharda Eylül ile Ekim arasında ekilir. Toprak sıcaklığı 5-20 derece arasındayken tohum rahat çimlenir. Sıcak yaz aylarında bitki sapa kalktığı için ekim yapılmaz.
Ispanak serin iklim sebzesi olduğu için ekim zamanını takvimden çok toprak sıcaklığı belirler. Bu yüzden yılda iki uygun dönem var: ilkbahar ve sonbahar. Yazın ortasındaki sıcakta ıspanak yetişmez.
Ispanak soğuğa dayanıklı bir bitki, hafif donlar ona zarar vermez. Asıl düşmanı sıcak ve uzayan günlerdir. Erken ilkbaharda 2 haftada bir ekim yapmanızı öneririz. Ekimi iki üç haftalık aralıklarla yaparsanız hasat tek seferde bitmez, mutfakta sürekli taze ıspanak olur.
Ispanak Hangi Ayda Ekilir?
Ispanak Şubat sonundan Nisan sonuna kadar ve Eylül ile Ekim aylarında ekilir. Ilıman bölgelerde sonbahar ekimi Kasım’a kadar sürebilir. Temmuz ve Ağustos ortasında Ispanak ekimini öneriyoruz. Ispanağın ekilebileceği ayları aşağıda listeledik.
- İlkbahar ekimi: Şubat sonundan Nisan sonuna kadar. Toprak donmadan işlenebiliyorsa en erken ekimi yapın.
- Sonbahar ekimi: Eylül ve Ekim. Ilıman bölgelerde Kasım’a kadar uzayabilir.
- Mayıs ve Haziran: Sadece serin, yüksek rakımlı yerlerde ve sapa kalkma riskini göze alarak. Sıcak bölgelerde bu aylarda ekilen ıspanak çıkar çıkmaz sapa kalkar.
- Temmuz ve Ağustos ortası: Çoğu bölgede ıspanak için uygun değil.
Hangi ayda neyin ekildiğine bütün olarak bakmak isterseniz, “Tohumlar Hangi Ayda Ekilir?” yazımıza da göz atmanızı tavsiye ederiz. Bahçe takviminizi aylara göre planlamanıza yardımcı olur.
Kışlık Ispanak Ne Zaman Ekilir?
Kışlık ıspanak Eylül sonu ile Ekim arasında ekilir. Ilıman bölgelerde ekim Kasım’a kadar uzayabilir. Amaç, ilk güçlü dondan önce bitkilerin 4-5 yapraklı hâle gelmesidir.
Hiç gelişmemiş ıspanak fidesi kışı zor geçirir, bu yüzden kış sert geçen yerlerde ekimi Eylül’e çekmenizi öneriyoruz. Sıcak ve ılıman bölgelerde (Akdeniz, Ege, Marmara kıyıları) ekim Kasım’a kadar sürdürülebilir. Hasat da Kasım’dan itibaren başlar. Ancak kışın büyüme yavaşladığı için ilk toplama geç gelir.
Kış sert geçecekse ıspanağı kendi hâline bırakmayın. Sıraların arasına saman ya da kuru yaprak serip toprağı örtmek köklerin üşümesini azaltır. Don gecelerinde bitkilerin üzerine tarım örtüsü çekebilir ya da alçak bir tünel kurabilirsiniz. Gündüz güneş açtığında örtüyü açmayı unutmayın, kapalı kalan tünelin içi kolayca ısınır.
Kışın bahçede başka neler ekilebileceğini merak ediyorsanız “Kışın Bahçeye Ne Ekilir?” yazımız size fikir verecektir. Ispanağın yanına hangi sebzeleri ekebileceğinizi orada bulabilirsiniz.
Ispanak Tohumu Ne Zaman Ekilir?
Ispanak tohumu, toprak sıcaklığı 5-20 derece olduğunda ekilir: ilkbaharda Şubat sonu ile Nisan, sonbaharda Eylül ile Ekim arası. Tohum yaklaşık 2-3 cm derinliğe, 20-25 cm aralıklı sıralara atılır.
Tohum ekimi için bakmamız gereken şey toprağın ısısı. Toprak sıcaklığı yaklaşık 5-20 derece arasındayken tohum sağlıklı çimlenir, sıcaklık bunun üzerine çıktıkça çimlenme oranı düşer. Takvim ay olarak şöyle: İlkbaharda Şubat sonu ile Nisan, sonbaharda Eylül ile Ekim. Ispank ekim işi de basit:
- Toprağı belleyin, tırmıkla düzeltin.
- 20-25 cm aralıkla, yaklaşık 2-3 cm derinliğinde paralel çizgiler açın. Tohum derinliği.
- Tohumları çizgiler boyunca seyrek ve sıralı atın.
- Çizgileri kapatıp toprağı hafifçe bastırın.
- Fideler 3-4 yapraklı olunca en zayıfları sökün, sıra üzerinde bitkiler arasında yaklaşık 10 cm kalacak şekilde seyreltin.
Hasatta önce en gelişmiş dış yaprakları toplayın. Ortadaki küçük yapraklar büyümeye devam eder ve ikinci bir ürün verir. Ispanakla birlikte bahçenizde başka neler yetiştirebileceğinizi de merak edebilirsiniz. İlkbahar için “İlkbaharda Yetişen Meyve ve Sebzeler” yazımıza, sonbahar ekimi için de “Eylül Ayında Ne Ekilir?” ve “Ekim Ayında Ne Ekilir?” yazılarımıza bakmanızı tavsiye ederiz.
Tarlaya Ispanak Ne Zaman Ekilir?
Tarlaya ıspanak sonbaharda Eylül-Ekim aylarında, ilkbaharda ise toprağın işlenebildiği ilk dönemde ekilir. Sıraya ekimde sıra arası 20-25 cm, dekara tohum miktarı mibzerle yaklaşık 1 kg’dır.
Tarlada ekim zamanı bahçeyle aynı mantığa dayanır. Arazi ekime hazır olmalı. İyi tavlı, çapalanmış ve gevşek bir toprak ıspanağın en sevdiği zemindir. Su tutan, çok ağır toprak kök hastalıklarına yol açar.
Ispanağı sıraya ekecekseniz sıralar arasını 20-25 cm, sıra üzerindeki tohumları ise 3-5 cm aralıkla bırakın. Tohum ihtiyacı yöntemine göre değişir: mibzerle ekimde dekara yaklaşık 1 kg yeterli olurken, elle serpiyorsanız 1-2 kg gerekir, çünkü serpmede tohum düzensiz dağılır ve bir kısmı boşa gider. Çok sık ekmek hastalık riskini artırır, bu yüzden tohum miktarını abartmamak gerekir.
Yazlık Ispanak Ne Zaman Ekilir?
Ispanak sıcağı sevmediği için yaz ortasında ekilmez. Yazlık ekim ancak serin yörelerde Mayıs-Haziran aylarında, gölgede ve sapa kalkma riskiyle yapılabilir. Sıcak yazlarda Yeni Zelanda ya da Malabar ıspanağı daha iyi sonuç verir.
Ispanak yaz sebzesi değildir. Gün uzunluğu ve sıcaklık arttıkça bitki sapa kalkıyor, bu da ıspanağın yaprak kalitesini bozuyor. Bu yüzden “yazlık ıspanak” derken aslında erken ilkbahar ekimini ya da serin yörelerde Mayıs-Haziran ekimini kastediyoruz. Van gibi serin bölgelerde yapılan ekim zamanı denemelerinde de ilkbahar ekimlerinde sapa kalkma sorunu görülüyor. Yazın ıspanak yetiştirmek istiyorsanız şunlara dikkat edin:
- Ekimi mümkün olduğunca erken yapın, Mayıs’ı geçirmeyin.
- Öğle sıcağında gölge sağlayın. Mısır ya da fasulye gibi uzun bitkilerin yanına ekmek işe yarar.
- Toprağı sürekli nemli tutun.
- Sapa kalkmaya dayanıklı çeşitleri tercih edin.
Yaz boyunca sofranızda yeşil yaprak olsun istiyorsanız, ıspanağın yerine Yeni Zelanda ıspanağını ya da Malabar ıspanağını deneyin. İkisi de gerçek ıspanağın akrabası değil, ama sıcağı rahat kaldırıyor ve yaprakları mutfakta ıspanak gibi pişirilip kullanılıyor.
İç Anadolu’da Ispanak Ne Zaman Ekilir?
İç Anadolu’da ıspanak ilkbaharda Mart ortası ile Nisan arasında, sonbaharda ise Eylül’de ekilir. Mayıs’tan sonra yapılan ekimlerde bitki hızla sapa kalkar.
İç Anadolu’da kışlar sert, yazlar sıcak ve kuru geçtiği için ıspanak ekim penceresi daha dar. İlkbahar ekimi için toprağın işlenebildiği Mart ortası ile Nisan en uygun dönem. Mayıs’ı geçirirseniz ıspanak hızla sapa kalkar.
Sonbaharda ise Eylül ayı en güvenli seçim. Bitkiler don gelmeden toparlanır. Kışı kapalı geçirmek için tarım örtüsü ya da tünel kullanabilirsiniz. Bazı bölgelerde Ekim’e kadar Ispanak ekimi sürdürüyor, ama burada rakım ve ilk don tarihi belirleyicidir.
İç Anadolu’da yazlık ıspanak denemek isterseniz öğle sıcağında gölge vermeden olmaz. Akşam serinliği ıspanağa iyi gelir, ama gündüz sıcağı çoğu zaman sapa kalkmayı başlatır.
Ispanak Kaç Günde Çimlenir?
Ispanak ılık ve serin toprakta ortalama 7-14 günde çimlenir. Toprak çok soğuksa bu süre 15-20 güne kadar uzayabilir. Çimlenme hızını en çok toprak sıcaklığı belirler. Hava ısındıkça tohum daha çabuk çıkar, ama sıcaklık 20 dereceyi geçince bu sefer çimlenme oranı düşer.
Çimlenme döneminde tohumun üstündeki toprağın kurumasına izin vermeyin. Çok yüzeysel ekilen tohum kolay kurur, bu yüzden hafif ve düzenli sulamak gerekir. Sulamayı ağır yapıp toprağı çamura çevirmeyin, ıspanak tohumu çürüyebilir. Ekimden hasada kadar toplam süre çeşide göre yaklaşık 8-10 hafta sürer.
Ispanak yetiştirdiyseniz ekim zamanı ve çimlenme konusundaki deneyimlerinizi yorum kısmında okurlarımızla paylaşabilirsiniz.
Ispanak çok faydalı. İmkanı olan yetiştirmeli bence.